به روز شده در: ۲۶ فروردين ۱۴۰۳ - ۱۱:۱۵
کد خبر: ۵۷۷۰۶
|
تاریخ انتشار: ۰۲ آبان ۱۴۰۲ - ۲۰:۵۶
حدود سکونت مردم لر، از دشتهای شرقی عراق آغاز میشود و تا نواحی غربی، جنوب غربی ایران و کرانەهای شمالی خلیج فارس امتداد می یابد. تا پیش از عصر صفویان، نام لرستان، مناطق سکونت امروزه لرهای فیلی، بختیاری و جنوبی را درب

تاریخ مردمان لُر-پیش از ورود اسلام

خبردنا : لرها یا مردم لر، بنابه آنچه امروزه توصیف غالب است بخشی از مردم ایرانی نژاد هستند که عمدتا در بخشهای غربی و جنوب غربی ایران کنونی می زیند. همچنین جمعیت چشمگیری از لرها در بخشهای شرقی، مرکزی و شمال شرقی عراق زندگی میکنند که غالبا به نام فیلیها شناخته میشوند. واژه لرستان یا لورستان، جدا از نام کنونی استانی در غرب ایران، از دیربازبه مناطق سکونت طوایف لر اطلاق شده است.

حدود سکونت مردم لر، از دشتهای شرقی عراق آغاز میشود و تا نواحی غربی، جنوب غربی ایران و کرانەهای شمالی خلیج فارس امتداد می یابد. تا پیش از عصر صفویان، نام لرستان، مناطق سکونت امروزه لرهای فیلی، بختیاری و جنوبی را دربرمی گرفت.

درخلال حکومت صفویان، بخشی بزرگی از مناطق سکونت لران، با نام بختیاری مطرح شد و جغرافیای نام لرستان محدود به استانهای کنونی لرستان، ایلام، بخشهایی از کرمانشاهان و غرب عراق کنونی شد. این ناحیه نیز در عصر حکومت قاجاریان به دو بخش
لرستان پشتکوه (ایلام و بخشهایی از شرق عراق ازجمله شهرهایی بدره، خانقین و ..) و لرستان پیشکوه (عمدتا شامل استان لرستان کنونی) تقسیم شد.امروزه نام استان لرستان شامل بخشی از لرستان فیلی تاریخی است ودیگر لران در استانهای غربی و جنوب غربی ایران و برخی نواحی شرق و مرکز عراق پراکنده اند.
نامواژه
واژه لر نخستین بار در نوشته های برخی مورخان و جغرافیدانان قرن دهم میلادی مشاهده می شود. حمدالله مستوفی در کتاب تاریخ گزیده (۱۳۳۰ میلادی) به سکونت قبایل لر در شامات و مهاجرت بزرگ آنان به سمت مناطق لرنشین کنونی سخن رانده است .

نظرات گوناگونی پیرامون ریشه نام لر مطرح شده است. گاه این نام به نام شخصی بنام لر یا لهراسب منتسب دانسته شده است و برخی براین باورند که این نام از منطقه سکونت نخستین این مردم برداشته شده است. واژه لِر یا لیر (ازلحاظ واژگانی معادل مناطق جنگلی و پر از درختان)، یکی از احتمالات انشقاقی نامواژه لر مطرح شده است.

منشا نژادی
بر سر ریشه نژادی لران، اختلافات بسیاری در محافل علمی مطرح است، بطوریکه گزوهی آنها را از بازماندگان ایلام و کاسیت دانسته و برخی نیز آنها را قبایلی از آریاییهای ماد یا پارسی دانسته اند.
با اینحال، امروزه آنها به گویشهای زبانی ایرانی سخن می گویند و عموما خود را از تبار ایرانی می دانند.

نقشه زبانی ایران؛ رنگ سبز مناطق سکونت و تکلم عمده لری در ایران را نشان می دهد

تاریخ پیش از اسلام
لرستان غالبا دربردارنده مناطق کوهستانی پرآب و مرتعی است. بسیاری از رودخانه های دایمی ایران مانند کارون، مارون، دز، کرخه و زاینده رود از این مناطق سرچشمه میگیرند. بااین وجود، در انتهای مرزهای زاگرس، دشتهای خوزستان و کرانه های شمالی خلیج فارس، شرایط اقلیمی متفاوت و گرم و خشک و ساحلی است.
تاریخ باستان لرستان، پیوستگی بسیاری با دیگر مناطق باستانی خاور نزدیک دارد. بخشهای لرنشین زاگرس، از مراکز اولیه اهلی سازی گیاهان و جانوران و انقلاب کشاورزی جهان شناخته می شوند.

به استناد به قدمت و آثار بدست آمده از تپه علی خوش دهلران، دیرین شناسان این مناطق و دامنه های زاگرس را نخستین مکانهای اهلی سازی گیاهان زراعی و دام بدست بشر می دانند.

در هزاره های سوم و چهارم پیش از میلاد، طوایف مهاجر در مناطق کوهستانی زاگرس سکونت یافتند. کاسیتها، که مردمی باستانی و کهن بوده اند و زبانشان در هیچ کدام از طبقه بندیهای زبانی هندواروپایی و یا سامی قرار نمی گیرد، تمدنشان در لرستان شکل گرفته است.

آنها موفق به تسخیر بر امپراتوری بابل شدند و در خلال سالهای ۱۵۳۱ تا ۱۱۵۵ پیش از میلاد این سرزمینها را تحت سلطه داشته اند. مناطق لرنشین در هزاره دوم پیش از میلاد مورد هجوم و اشغال اقوام ایرانی ماد و پارس قرار گرفتند. اقوام آریایی ساکنان بومی منطقه شامل ایلامیها، کاسیتها و گوتیها را در خود جذب کردند.

پس از غلبه مادها، پارسیان هخامنشی در هزاره نخست پیش از میلاد این مناطق را در اختیار گرفتند. در خلال سالهای ۷۰۰ تا ۶۲۵ پیش از میلاد، قبایل دیگری مانند سکاها نیز در لرستان سکونت داشته اند.

  • مفرغهای لرستان

ایلام
ایلامیان نخستین مردم ثبت شده ای هستند که در جغرافیایی با انطباق بسیار با مناطق لرنشین کنونی سکونت داشته و حکمرانی کرده اند. شواهد باستانی باقیمانده از تمدن ایلام در مناطق مختلف لرنشین یافت شده است. سنگ نگاره های ایلامی در کورنگون ممسنی شمال غرب استان فارس و بنای چغازنبیل در شوش و سنگ نگاره های کول فرح در ایذه نمونه های قابل ذکری از این تمدن هستند.

آنها تمدن قدرتمندی را شکل دادند. بنابه تطابقهای جغرافیایی و شواهد باستانشناسی درمناطق لرنشین، برخی تاریخشناسان، ایلامیها را پیشینیان لران (Proto-Lurs) دانسته اند که زبانشان به تدریج دراثر تسلط زبانهای ایرانی تغییر یافته است. والتر هینتز معتقد است شهر خرم آباد کنونی، در زمان ایلامیان، پایتخت سلسله ای بنام سیماشکی بوده است. سرانجام حکومت ایلامیان بدلیل نزاعهای داخلی و حمله آشوریان در سال ۶۵۴ پیش از میلاد نابود شد. ظهور تمدن بزرگ ایلام، مهمترین رویداد سیاسی هزاره سوم پیش از میلاد ایران است.

 

بنابه تطابق جغرافیایی سکونتگاهها و فراوانی آثار تاریخی بجای مانده از تمدن ایلام در مناطق لرنشین، برخی پژوهشگران، ایلامیان باستان را نیاکان لران (Proto-Lurs) می دانند.

سنگ نگاشته ایلامی (پادشاه، ملکه و فرزندشان در مراسم مذهبی) در اشکفت سلمان ایذه

کاسیها
اقوام کاسیت پیش از ظهور آریاییها از ارتفاعات قفقاز و آذربایجان راهی فلات ایران شدند و در نواحی لرستان فیلی ساکن شدند. کاسیها در کنار ایلامیان در لرستان ساکن شدند و دارای مهارتی فوق العاده در ساخت ابزارهای برنزی و مفرغی بودند. آنها از مهمترین قبایل کوهستانی زاگرس بودند و به دامپروری میپرداختند. زبان آنها متاثر از زبان ایلامیان بود. آنها سوارکارانی شجاع و مبارز و مرتبا درحال پیکار با همسایگان ایلامی و بابلی خود بودند بگونه ای که با غلبه بر دولت بابل، به مدت شش قرن بر بابل فرمانروایی کردند. تسلط آنها بر بابل و بسیاری از نواحی حکمرانی شان در پی شکست از همسایگان ایلامی پایان یافت و آنان مجبور به بازگشت به کوهستانهای زاگرس شدند.

مفرغهای برنجین لرستان، در موزهای برتر جهان نمایشگر دیرینگی و شکوه ایران باستان است.

پس از ورود آریاییها
گزارش جامعی از سرنوشت اقوام بومی فلات ایران پس از ورود آریاییها در کتب تاریخی دیده نمی شود. اینکه آیا این اقوام دچار تغییرات زبانی و فرهنگی شده اند یا با حمله آریاییها نابود شده اند واضح نیست لیکن گزینه اول محتملتر بنظر میرسد چون بعید بنظر میرسد وقایع نگاران بزرگ یونانی وقایعی بزرگ چون نابودیهای بزرگ قومی را نادیده گرفته باشند. شواهدی مبتنی بر اجبار مهاجرتی ایلامیان شهر انشان در حدود ۷۷۰ تا ۶۴۶ پیش از میلاد، توسط قبایل پارسی، به پیرامون شهر و مناطق شوش گزارش شده است.
مادها در نواحی شمالی سکونت لرهای فیلی مستقر شدند و در هگمتانه نخستین حکومت آریایی ایران را پایه گذاری کردند.

دژ نوشیجان ملایر، بازمانده ای از دوران حکمرانی ماد و آغاز حکومت هخامنشیان

آثار برد نشنده (سنگ ایستاده) مسجد سلیمان مربوط به حکمرانی ایلام باستان و هخامنشیان

درخلال حکومت هخامنشیان، لرستان فیلی کنونی بخشی از فرمانروایی بازمانده های کاسیت بود و طبق اسناد، مثلا در زمان حرکت هخامنشیان به سمت بابل و الزام عبور از مناطق لرستان کنونی، مجبور به پرداخت عوارض و باج به کاسیان بوده اند. انشان از شهرهای مهم ایلامی پس از تسخیر توسط هخامنشیان، محل آغاز پادشاهی کوروش بزرگ در ۵۸۸ سال پیش از میلاد بوده است و گمانه ها حاکی از تطابق جغرافیایی آن با مسجدسلیمان یا ایذه کنونی است.

در خلال حکومت هخامنشیان، لرستان کنونی و ایلام و خوزستان سومین ایالت امپراتوری بزرگ هخامنشی بودند. در دوره پارتیان این نواحی از ساتراپهای غربی ایران بودند و نهایتا در زمان ساسانیان بخش اعظم نواحی لرنشین با نام منطقه پهله مطرح بودند. “پهله” که ریشه نام لرستان فیلی کنونی است، نام سرزمینی گسترده در غرب ایران بوده است که بسیاری از شهرها و نواحی زاگرس کنونی را دربرمی گرفته است.

استان پهله در خلال حکمرانی ساسانیان اطلاق شد و نام پهلوی به مردم، زبان و الفبای مرتبط با این ناحیه اشاره داشته است.

نام:
ایمیل:
* نظر: